Γνωριμία με τον Χάρτη Θεμελιωδων Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

* Το ανωτέρω άρθρο δημοσιεύτηκε στο νομικό περιοδικό LAW+ (Τεύχος 5, Μάρτιος 08′)

Στη Σύνοδο της Κολωνίας, στις 3 και 4 Ιουνίου 1999, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να εκπονήσει Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης «που θα πρέπει να περιλαμβάνει τα θεμελιώδη δικαιώματα που ισχύουν στο επίπεδο της Ένωσης σε τρόπο που να τους δίδει μια πιο μεγάλη ορατότητα και να αναδεικνύει την εξαιρετική τους σημασία». Το έργο θα έπρεπε να ήταν ολοκληρωμένο σε εύλογο χρονικό διάστημα προ της συγκλήσεως του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που προβλεπόταν για το τέλος του 2000 στη Νίκαια. Με βάση αυτό το έργο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο όφειλε να προτείνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Επιτροπή, από κοινού μετά του Συμβουλίου, την επίσημη ανακοίνωση ενός Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για την εκπόνηση του έργου του Χάρτη, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να συγκροτήσει μια ad hoc αρχή, αποτελούμενη από εκπροσώπους διαφόρων συντακτικών σωμάτων. Η αρχή αυτή, που σκιαγραφήθηκε ήδη στην Κολωνία, συγκροτήθηκε κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε στις 15 και 16 Οκτωβρίου 1999 και κατά την πρώτη επίσημη συνεδρίασή της, έλαβε το όνομα «Σύμβαση».

Η Σύμβαση περάτωσε τις εργασίες της και υπέβαλε το σχέδιο του τελικού Χάρτη στις 2 Οκτωβρίου 2000, έγκαιρα για να επιτραπεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να συζητήσει το κείμενο κατά τη διάρκεια της άτυπης κορυφής στις 13 και 14 Οκτωβρίου 2000 στο Μπιάριτζ, όπου εξέδωσε ευνοϊκή γνώμη. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξεφράσθη επίσης ευνοϊκά επί του κειμένου (14 Νοεμβρίου 2000). Στις 7 Δεκεμβρίου 2000, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων ανακηρύχθηκε από τα τρία θεσμικά όργανα (Επιτροπή, Συμβούλιο, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας.

Τα δικαιώματα που αναφέρονται στο Χάρτη κατανέμονται στα εξής μέρη:
Α) τα αστικά δικαιώματα: δικαιώματα του ανθρώπου και δικαιώματα δικονομίας, όπως τα εγγυάται η Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που θεσπίσθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης, τα οποία αποτελούν τμήμα της ευρωπαϊκής ιθαγένειας που δημιουργήθηκε από τις Συνθήκες,
Β) τα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα, τα οποία επαναλαμβάνουν εκείνα τα οποία αναφέρει ο Κοινοτικός Χάρτης των Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, που εγκρίθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 1989 στη Σύνοδο Κορυφής του Στρασβούργου από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των 11 κρατών μελών, υπό μορφή δήλωσης.

Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων έγινε δεκτός χωρίς ωστόσο νομικά δεσμευτική ισχύ, αλλά ως απλή διακήρυξη αρχών. Η δε θεσμική του αναβάθμιση παραπέμφθηκε στη μετά-τη-Νίκαια διαδικασία, στην οποία εντάσσεται και η προσπάθεια δημιουργίας Ευρωπαϊκού Συντάγματος, του οποίου θα αποτελεί τμήμα. Ακόμη και με διακηρυκτική ισχύ, ωστόσο, ο Χάρτης επιτελεί μερικές από τις εν δυνάμει λειτουργίες του και αναπτύσσει μια «υφέρπουσα κανονιστική λειτουργία». Θέτει το ζήτημα της νομιμοποίησης και φέρει τα πλεονεκτήματα της κωδικοποίησης, καθώς ανταποκρίνεται στο αίτημα για μεγαλύτερη διαφάνεια και ορατότητα των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Κατά μία άλλη πρόταση, ο Χάρτης αναπτύσσει μάλλον δικαιϊκή παρά κανονιστική λειτουργία και αναγορεύεται «σε σημαντικό – ίσως τον σημαντικότερο – παράγοντα ερμηνείας του ενωσιακού δικαίου». Ο Χάρτης έτσι, παρά την έλλειψη νομικής δεσμευτικότητας, ασκεί επίδραση στη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, παρότι η επίκληση του Χάρτη τελεί υπό τη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου. Το τελευταίο θα ήταν δύσκολο να αγνοήσει ένα κείμενο – προϊόν μακρών διαπραγματεύσεων συντεταγμένο από ένα αντιπροσωπευτικό σώμα και διακηρυγμένο πανηγυρικά και από τα τρία κοινοτικά όργανα. Ωστόσο, το πιθανότερο είναι ότι επικαλείται το Χάρτη βεβαιωτικά, προκειμένου να θεμελιώσει επιπρόσθετα ένα συμπέρασμα. Χρήση του Χάρτη γίνεται και από τα εθνικά δικαστήρια στη λειτουργία τους ως κοινοτικών, όσο και από τα εθνικά συνταγματικά δικαστήρια, προκειμένου να κρίνουν το επίπεδο προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τέλος τα κοινοτικά όργανα, και ιδιαίτερα η Επιτροπή κατά τη νομοπαραγωγική δραστηριότητά της, καλούνται να προσαρμόσουν τη δράση τους με άξονα το σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων του Χάρτη. Διαμορφώθηκε έτσι ήδη μια απαρέγκλιτα τηρούμενη πρακτική, βάσει της οποίας σε κάθε νομοθετική πρόταση της Επιτροπής αναφέρονται ρητά τα δικαιώματα του Χάρτη που η πρόταση σέβεται ή υλοποιεί. Η ταχύτατη μάλιστα διείσδυση του Χάρτη στο θεσμικό οικοδόμημα της Ένωσης δεν περιορίζεται στις εργασίες της Επιτροπής αλλά διαχέεται και στα υπόλοιπα όργανα της Ένωσης, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s