Η ελληνοτουρκική φιλία την εποχή της παγκοσμιοποίησης

* Το άρθρο αυτό υπήρξε η συμμετοχή μου στον διαγωνισμό συγγραφής άρθρου με θέμα «Η ελληνοτουρκική φιλία την εποχή της παγκοσμιοποίησης», που διοργανώθηκε από το ίδρυμα Tursak και το Ινστιτούτο «Νίκος Πουλαντζάς» (2004).

Μνημόνια συνεργασίας, στρατιωτικές ασκήσεις, βραβεία αλλά και ζεϊμπέκικα, κουμπαριές, τραγούδια και ταινίες αποτελούν τις πολύπλευρες προσπάθειες δύο λαών να ξεπεράσουν το ίδιο τους το DNA και συγχρόνως να ποτίσουν με τα νερά του Αιγαίου την καλλιέργεια ενός κλίματος φιλίας και συνεργασίας. Όμως, οι δύο λαοί σε αυτές τις προσπάθειές τους για ειρηνική συνύπαρξη έχουν να αντιμετωπίσουν ιστορικές καταβολές, θρησκείες και επίμαχες νομοθετικές ρυθμίσεις. Οι δύο αυτές τάσεις, με την μία να υπερισχύει συνεχώς της άλλης, συνθέτουν τη σύγχρονη ελληνοτουρκική πραγματικότητα.

Το έντονο και μακροχρόνιο πολεμικό παρελθόν μεταξύ των δύο χωρών αποτελεί αναμφίβολα το σημαντικότερο εμπόδιο στη δημιουργία μίας καθόλα αρμονικής σχέσης και συγχρόνως τη γεννεσιουργό αιτία εχθρικών μορφωμάτων, που έχουν γίνει κομμάτι της εθνικής συνείδησης των δύο λαών. Άλλωστε, δε θα πρέπει να ξεχνάμε ότι για περίπου 400 χρόνια συμπορευθήκαμε στον ίδιο γεωγραφικό χώρο, στη βάση μίας σχέση κατακτητή – κατακτημένου. Ειδικότερα, εκείνα τα χρόνια – και όχι μόνο – είχαν σαν αποτέλεσμα Έλληνες και Τούρκοι να μπερδέψουν, να ανταλλάξουν πολλά στοιχεία τους σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης διανόησης και δράσης. Με το πέρασμα του χρόνου τα στοιχεία αυτά ζυμώθηκαν και μετουσιώθηκαν σε κοινά χαρακτηριστικά για τους δύο λαούς. Ενδεικτικά, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τις παρόμοιες διατροφικές συνήθειες, τα παραπλήσια έθιμα και τις αρκετές παρεμφερής λέξεις στις γλώσσες μας. Όσον αφορά στο τελευταίο αυτό κοινό γνώρισμα, τελεί σε άμεση συνάφεια με την έννοια της παγκοσμιοποίησης, κάτι που θα μπορούσαμε να διαπιστώσουμε μέσα από ένα παράδειγμα…

Στην αυγή της ιστορίας καθενός από τους δύο λαούς οι γλώσσες τους διαμορφώθηκαν μακρυά από έντονες επιρροές. Όμως, μετά το πέρας της «συνοίκησής» μας επί τέσσερις αιώνες κάθε μία γλώσσα πήρε και εδώσε αρκετά στοιχεία στην άλλη. Πλέον, και οι δύο γλώσσες, αφενός έχουν αφομοιώσει τις αλληλοεπιρροές που τότε δέχθηκαν, αφετέρου έχουν υποστεί και νέες, κατά κύριο λόγο εξωγενείς, επιδράσεις, οι οποίες συνίστανται στην εισαγωγή λέξεων στους κόλπους τους από μία τρίτη μεταξύ τους γλώσσα, την αγγλική, την παγκόσμια γλώσσα. Έτσι λοιπόν, σήμερα οι δύο γλώσσες έχουν κοινές λέξεις γεγονός το οποίο οφείλεται σε δύο ιστορικές συγκυρίες, πρώτον από τη μεταξύ τους τριβή για 400 χρόνια και δεύτερον, από την εκ των πραγμάτων υπαγωγή τους σε μία εξωγενή πλην όμως δραστική σύγχρονη πραγματικότητα, την παγκοσμιοποίηση.

Η τελευταία δεν αφήνει περιθώρια αντίστασης στην επέλασή της όχι μόνο στις γλώσσες αλλά και σε κάθε πλευρά της παγκόσμιας ζωής, καταρρίπτοντας έτσι τα σύνορα με την στενή έννοια του όρου μεταξύ των κρατών. Στα πλαίσια αυτά εντάσσονται και οι προσεγγίσεις, αυθόρμητες ή υπαγορευμένες, μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας σε διάφορα επίπεδα όπως αυτά της πολιτικής, της οικονομίας και του πολιτισμού.

Ειδικότερα, όσον αφορά το τομέα της πολιτικής, η σύγχρονη πραγματικότητα επιτάσσει την ύπαρξη ουσιαστικά γόνιμων σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Οι δύο χώρες αποτελούν μέλη διεθνών σχηματισμών όπως το ΝΑΤΟ και τα Ηνωμένα Έθνη, ενώ συγχρόνως επιδιώκεται και η συμμετοχή της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το γεγονός, ότι οι αποφάσεις των οργάνων των σχηματισμών αυτών έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στις μεταξύ μας σχέσεις, αποτελεί περίτρανη απόδειξη, ότι οι διπλωματικές επαφές των δύο χωρών είναι σήμερα ενταγμένες σε ένα ευρύτερο πλέγμα διακρατικών σχέσεων. Στο ίδιο συμπέρασμα θα καταλήξουμε αν αναλογιστούμε ότι κάποια προβλήματα, που έχουν προκύψει μεταξύ των δύο γειτονικών χωρών, σαν αυτό του Κυπριακού, έχουν απασχολήσει όχι μόνο τα άμεσα εμπλεκόμενα μέρη αλλά και το σύνολο της διεθνούς κοινότητας, η οποία έχει εκφρασθεί σχετικά μέσω αποφάσεων σε διεθνή fora, όπως την Γενική Συνέλευση και το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρώπης, την Ομάδα των Αδεσμεύτων και την Ομάδα των κρατών της Κοινοπολιτείας. Επιπρόσθετα, αξίζει να αναφέρουμε ότι στα πλαίσια της δημιουργίας ενός καλού κλίματος στις διμερείς μας σχέσεις εντάσσονται και οι αποφάσεις του Μαίου του τρέχοντος έτους για αμοιβαία μείωση των στρατιωτικών εξοπλισμών στις δύο χώρες και η διεξαγωγή το 2002 νατοϊκών ασκήσεων στο Αιγαίο με τη συμμετοχή ελληνικών και τουρκικών στρατευμάτων. Επιπλέον, είναι χαρακτηριστικό ότι σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης καθίσταται τόσο έντονη η επιθυμία των Ευρωπαίων εταίρων μας για καλές σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ώστε να έχουν δημιουργηθεί ειδικά προς αυτή τη κατεύθυνση προγράμματα, όπως αυτό του Ελληνοτουρκικού Διαλόγου Πολιτών. Μία πτυχή του προγράμματος αυτού σχετίζεται με την αγροτική ανάπτυξη στις δύο χώρες, έναν από τους κυριότερους άξονες της οικονομίας τους.

Ο τουρισμός, η βιοτεχνία αλλά και οι αγροτικές καλλιέργειες αποτελούν τις σημαντικότερες ομοιότητες στις οικονομίες Ελλάδας και Τουρκίας, οι οποίες οικονομίες έχουν ενταχθεί και αυτές σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο. Πιο συγκεκριμένα, αυτή η πραγματικότητα υπαγόρευσε και την δημιουργία του ελληνοτουρκικού αγωγού φυσικού αερίου, ώστε να μεταφέρεται μέσω της Ελλάδας ευκολότερα το φυσικό αέριο από τις πηγές της Κασπίας στις καταναλωτικές αγορές της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι το 2003 το εμπορικό ισοζύγιο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας διαμορφώθηκε στο 1,3 δισ. δολ. ΗΠΑ, ενώ πλέον οι ελληνικές επενδύσεις στην Τουρκία ξεπερνούν τα 600 εκ. δολ. ΗΠΑ. Αυτοί ήταν και οι λόγοι που οδήγησαν στην καθιέρωση του ετήσιου ελληνοτουρκικού Συνεδρίου Επιχειρηματικής Συνεργασίας και στη δημιουργία του ελληνοτουρκικού Εμπορικού Επιμελητηρίου. Όμως, δεν είναι μόνο οι οικονομικές σχέσεις των δύο λαών που είναι ενταγμένες σε κάτι ευρύτερο.

Πλέον και οι πολιτιστικές σχέσεις των δύο χωρών έχουν εισέλθει σε μία νέα καμπή. Πανευρωπαϊκοί θεσμοί, όπως αυτός της Eurovision, αλλά και ταινίες με έντονα στοιχεία και από τα δύο κράτη, όπως «η Πολίτικη Κουζίνα», έχουν συμβάλλει τα μέγιστα στη βελτίωση του κλίματος μεταξύ των κατοίκων των δυο ακτογραμμών του Αιγαίου. Ακόμα και η έκδοση από κοινού βιβλίων, (π.χ. «Ελλάδα Τουρκία στο ίδιο τραπέζι. Γευστική περιήγηση στις δύο χώρες» από τη Μυρσίνη Λαμπράκη και την Engin Akin), έχει βοηθήσει στη ελληνοτουρκική προσέγγιση κυρίως σε επίπεδο λαών, που σε σύγκριση με το επίπεδο των κυβερνήσεων – κατά τη γνώμη του γράφοντος – κρίνεται σπουδαιότερο. Άλλωστε, ενδεικτικό είναι ότι οι ίδιοι οι λαοί είναι αυτοί που έχουν αναδείξει τα ελληνοτουρκικά ζητήματα ως ένα από τα αντικείμενα που πραγματεύονται έντονα στο Internet με χιλιάδες σχετικές ελληνικές και τουρκικές ιστοσελίδες.

Κάθε μία από αυτές τις ιστοσελίδες, αλλά και κάθε συμμετοχή μας σε έναν κοινό διεθνή σχηματισμό, κάθε ταινία με ελληνικούς και τουρκικούς διαλόγους και κάθε κοινή στρατιωτική άσκηση δεν είναι παρά ένα βήμα πιο κοντά στις μεταξύ μας σχέσεις. Προϋπόθεση όμως είναι κάθε τέτοιο βήμα να αξιοποιηθεί πράγματι προς αυτό το σκοπό και να μην καταναλωθεί σε μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Όρος απαραίτητος είναι επιπλέον να τελεί η κάθε κίνηση και των δύο πλευρών σε αναλογικότητα προς το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, σε αναγνώριση ισότητας και ουσιαστικού σεβασμού προς την άλλη πλευρά. Κλείνοντας, δε θα πρέπει να ξεχνούμε ότι η Ιστορία ήταν αυτή που μας τοποθέτησε γείτονες και πως με αυτήν δε μπορούμε παρά μόνο να συμπλεύσουμε. Τέλος, θα πρέπει να εκμεταλλευτούμε, Ελλάδα και Τουρκία, προς το κοινό συμφέρον και στο έπακρο τις διεθνείς προεκτάσεις, που καταδεικνύεται ότι πλέον έχει λάβει η επίτευξη μιας πραγματικής φιλίας και συνεργασίας μεταξύ μας, in every way that we can…


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s